CIA 1953'te İran'da Yaptığı İlk Yurtdışı Darbesini Kabul Etti

Salı, 20 Ağustos 2013 10:52 Facebook'ta Paylaş
Amerikan Merkezi Haberalma Örgütü (CIA), 60 yıl önce İran'da düzenlenen ve dönemin başbakanı Muhammed Musaddık'ın devrilmesi ile sonuçlanan darbedeki sorumluluğunu sonunda resmen kabul etti. Ulusal Güvenlik Arşivi'nin internet sitesinde Bilgi Edinme Özgürlüğü Yasası çerçevesinde yayımlanan belgeler, "Musaddık ve liderliğini yaptığı Ulusal Cephe Partisi hükümetinin devrilmesine yol açan askeri darbe, ABD dış politikası çerçevesinde CIA emriyle düzenlendiğini" resmen ortaya koyuyor.

Belgede "İran'ı Sovyet saldırısına açık bırakmanın ABD'yi TPAJAX'ı planlamak ve uygulamak zorunda bıraktı" ifadesi yer alıyor. CIA, hemen her aşamasında yerel işbirlikçilerin rol aldığı hükümeti devirme komplosu için TPAJAX kod adını kullanıyordu. Komplo, Musaddık'ı devirmek için propaganda yapmak, Şah Rıza Pehlevi'yi işbirliği yapmaya ikna etmek, milletvekillerine rüşvet vermek, güvenlik güçlerini organize etmek ve gösteriler düzenlemek gibi çeşitli aşamalardan oluşuyordu.

İlk girişimleri başarısız olan komplocular, 19 Ağustos 1953'teki ikinci denemelerinde amaçlarına ulaşmıştı.

Daha önce operasyona katılan Amerikan ve İngiliz ajanlarının konuyla ilgili kitaplar yazmasına, iki Amerikan başkanının (Bill Clinton ve Barack Obama) da ABD'nin darbedeki rolünü kamuoyu önünde kabul etmesine karşın, CIA resmi bir açıklama yapmamıştı.

CIA'de çalışan bir tarihçi tarafından konuyla ilgili 1970'lerin ortalarında hazırlanan kurum içi rapor, 1981'de yayımlanmış ancak büyük bir kısmı gizli tutulmuştu. Raporun gizli tutulan kısımları arasında darbeyi anlatan "Gizli Eylem" başlıklı 3. Bölüm de yer alıyordu.

Yayımlanan belgeler arasında Şah Rıza Pehlevi'nin ABD'nin isteğiyle General Fazlullah Zahedi'yi başbakan atadığı ferman da bulunuyor.

İran, 19 Ağustos 1953'te tarihinin önemli dönüm noktalarından birini yaşamıştı. Ülkede Amerikan karşıtlığının büyük bir hızla yayılmasına neden olan darbe, 1979'da Şah Pehlevi rejiminin yıkılmasına ve aynı yıl Tahran'daki Amerikan Büyükelçiliğinin işgal edilmesine yol açmıştı. (Hurriyet)
 

Profile Information

Application afterLoad: 0.001 seconds, 0.41 MB
Application afterInitialise: 0.042 seconds, 3.04 MB
Application afterRoute: 0.069 seconds, 4.96 MB
Application afterDispatch: 0.101 seconds, 7.35 MB
Application afterRender: 0.173 seconds, 8.63 MB

Memory Usage

9116432

Queries logged

  1. DELETE
      FROM jos_session
      WHERE ( time < '1579211915' )
  2. SELECT *
      FROM jos_session
      WHERE session_id = 'gmjon40bnkbi4ubv3uacjf7d13'
  3. INSERT INTO `jos_session` ( `session_id`,`time`,`username`,`gid`,`guest`,`client_id` )
      VALUES ( 'gmjon40bnkbi4ubv3uacjf7d13','1579271915','','0','1','0' )
  4. SELECT *
      FROM jos_components
      WHERE parent = 0
  5. SELECT folder AS type, element AS name, params
      FROM jos_plugins
      WHERE published >= 1
      AND access <= 0
      ORDER BY ordering
  6. SELECT count(*)
      FROM jos_menu_types
      WHERE `menutype`='magazine'
  7. SELECT `id`,`title`,`published`
      FROM  jos_sections
      WHERE `published`<>-2
  8. SELECT name,id,published,parent,link,home
      FROM `jos_menu`
      WHERE `menutype`='magazine'
      AND `published`<>-2
  9. SELECT id,title,section
      FROM `jos_categories`
      WHERE `section`='17'
      AND `published`<>-2
  10. SELECT id,title,section
      FROM `jos_categories`
      WHERE `section`='18'
      AND `published`<>-2
  11. SELECT id,title,section
      FROM `jos_categories`
      WHERE `section`='19'
      AND `published`<>-2
  12. SELECT id,title,section
      FROM `jos_categories`
      WHERE `section`='20'
      AND `published`<>-2
  13. SELECT id,title,section
      FROM `jos_categories`
      WHERE `section`='21'
      AND `published`<>-2
  14. SELECT id,title,section
      FROM `jos_categories`
      WHERE `section`='22'
      AND `published`<>-2
  15. SELECT id,title,section
      FROM `jos_categories`
      WHERE `section`='15'
      AND `published`<>-2
  16. SELECT id,title,section
      FROM `jos_categories`
      WHERE `section`='16'
      AND `published`<>-2
  17. SELECT id,title,section
      FROM `jos_categories`
      WHERE `section`='30'
      AND `published`<>-2
  18. SELECT id,title,section
      FROM `jos_categories`
      WHERE `section`='24'
      AND `published`<>-2
  19. SELECT id,title,section
      FROM `jos_categories`
      WHERE `section`='25'
      AND `published`<>-2
  20. SELECT id,title,section
      FROM `jos_categories`
      WHERE `section`='26'
      AND `published`<>-2
  21. SELECT id,title,section
      FROM `jos_categories`
      WHERE `section`='27'
      AND `published`<>-2
  22. SELECT id,title,section
      FROM `jos_categories`
      WHERE `section`='28'
      AND `published`<>-2
  23. SELECT id,title,section
      FROM `jos_categories`
      WHERE `section`='29'
      AND `published`<>-2
  24. SELECT id,title,section
      FROM `jos_categories`
      WHERE `section`='32'
      AND `published`<>-2
  25. SELECT id,title,section
      FROM `jos_categories`
      WHERE `section`='35'
      AND `published`<>-2
  26. SELECT id,title,section
      FROM `jos_categories`
      WHERE `section`='34'
      AND `published`<>-2
  27. SELECT m.*, c.`option` AS component
      FROM jos_menu AS m
      LEFT JOIN jos_components AS c
      ON m.componentid = c.id
      WHERE m.published = 1
      ORDER BY m.sublevel, m.parent, m.ordering
  28. SELECT template
      FROM jos_templates_menu
      WHERE client_id = 0
      AND (menuid = 0 OR menuid = 666)
      ORDER BY menuid DESC
      LIMIT 0, 1
  29. SELECT a.*, u.name AS author, u.usertype, cc.title AS category, s.title AS section, CASE WHEN CHAR_LENGTH(a.alias) THEN CONCAT_WS(":", a.id, a.alias) ELSE a.id END AS slug, CASE WHEN CHAR_LENGTH(cc.alias) THEN CONCAT_WS(":", cc.id, cc.alias) ELSE cc.id END AS catslug, g.name AS groups, s.published AS sec_pub, cc.published AS cat_pub, s.access AS sec_access, cc.access AS cat_access 
      FROM jos_content AS a
      LEFT JOIN jos_categories AS cc
      ON cc.id = a.catid
      LEFT JOIN jos_sections AS s
      ON s.id = cc.section
      AND s.scope = "content"
      LEFT JOIN jos_users AS u
      ON u.id = a.created_by
      LEFT JOIN jos_groups AS g
      ON a.access = g.id
      WHERE a.id = 4442
      AND (  ( a.created_by = 0 )    OR  ( a.state = 1
      AND ( a.publish_up = '0000-00-00 00:00:00' OR a.publish_up <= '2020-01-17 14:38:35' )
      AND ( a.publish_down = '0000-00-00 00:00:00' OR a.publish_down >= '2020-01-17 14:38:35' )   )    OR  ( a.state = -1 )  )
  30. UPDATE jos_content
      SET hits = ( hits + 1 )
      WHERE id='4442'
  31. SELECT id, title, module, position, content, showtitle, control, params
      FROM jos_modules AS m
      LEFT JOIN jos_modules_menu AS mm
      ON mm.moduleid = m.id
      WHERE m.published = 1
      AND m.access <= 0
      AND m.client_id = 0
      AND ( mm.menuid = 666 OR mm.menuid = 0 )
      ORDER BY position, ordering
  32. SELECT parent, menutype, ordering
      FROM jos_menu
      WHERE id = 666
      LIMIT 1
  33. SELECT parent, menutype, ordering
      FROM jos_menu
      WHERE id = 663
      LIMIT 1
  34. SELECT count(*)
      FROM jos_menu AS m

      WHERE menutype='magazine'
      AND published='1'
      AND access <= '0'
      AND parent=0
      AND ordering < 10
  35. SELECT params
      FROM jos_modules
      WHERE `module`='mod_janews2'
  36. SELECT *
      FROM jos_banner
      WHERE showBanner = 1
      AND (imptotal = 0 OR impmade < imptotal)
      AND cid = 3
      AND catid = 230
      ORDER BY sticky DESC, ordering
      LIMIT 0, 1
  37. UPDATE jos_banner
      SET impmade = impmade + 1
      WHERE bid = 13
  38. SELECT *
      FROM jos_banner
      WHERE showBanner = 1
      AND (imptotal = 0 OR impmade < imptotal)
      AND cid = 3
      AND catid = 230
      ORDER BY sticky DESC, ordering
      LIMIT 0, 1
  39. UPDATE jos_banner
      SET impmade = impmade + 1
      WHERE bid = 13
  40. SELECT *
      FROM jos_banner
      WHERE showBanner = 1
      AND (imptotal = 0 OR impmade < imptotal)
      AND cid = 3
      AND catid = 230
      ORDER BY sticky DESC, ordering
      LIMIT 0, 1
  41. UPDATE jos_banner
      SET impmade = impmade + 1
      WHERE bid = 13
  42. SELECT a.*,  CASE WHEN CHAR_LENGTH(a.alias) THEN CONCAT_WS(":", a.id, a.alias) ELSE a.id END AS slug, CASE WHEN CHAR_LENGTH(cc.alias) THEN CONCAT_WS(":", cc.id, cc.alias) ELSE cc.id END AS catslug
      FROM jos_content AS a
      INNER JOIN jos_categories AS cc
      ON cc.id = a.catid
      INNER JOIN jos_sections AS s
      ON s.id = a.sectionid
      WHERE a.state = 1
      AND ( a.publish_up = '0000-00-00 00:00:00' OR a.publish_up <= '2020-01-17 14:38:35' )
      AND ( a.publish_down = '0000-00-00 00:00:00' OR a.publish_down >= '2020-01-17 14:38:35' )
      AND s.id > 0
      AND a.access <= 0
      AND cc.access <= 0
      AND s.access <= 0
      AND cc.id IN ("101")
      AND s.published = 1
      AND cc.published = 1
      ORDER BY a.created DESC
      LIMIT 0, 5
  43. SELECT a.*, CASE WHEN CHAR_LENGTH(a.alias) THEN CONCAT_WS(":", a.id, a.alias) ELSE a.id END AS slug, CASE WHEN CHAR_LENGTH(cc.alias) THEN CONCAT_WS(":", cc.id, cc.alias) ELSE cc.id END AS catslug
      FROM jos_content AS a
      LEFT JOIN jos_content_frontpage AS f
      ON f.content_id = a.id
      INNER JOIN jos_categories AS cc
      ON cc.id = a.catid
      INNER JOIN jos_sections AS s
      ON s.id = a.sectionid
      WHERE ( a.state = 1
      AND s.id > 0 )
      AND ( a.publish_up = '0000-00-00 00:00:00' OR a.publish_up <= '2020-01-17 14:38:35' )
      AND ( a.publish_down = '0000-00-00 00:00:00' OR a.publish_down >= '2020-01-17 14:38:35' )
      AND a.access <= 0
      AND cc.access <= 0
      AND s.access <= 0
      AND cc.id IN ("101")
      AND s.published = 1
      AND cc.published = 1
      ORDER BY a.hits DESC
      LIMIT 0, 5

Language Files Loaded

Untranslated Strings Diagnostic

Hiç

Untranslated Strings Designer

Hiç